Przodkowie ssaków

Zmiana klimatu

Niektórzy uczeni sądzą, że przyczyną masowego wymierania gadów mogła być zmiana klimatu na skutek upadku wielkiego meteorytu. Obłok pyłu, jaki wówczas powstał, mógł na długo odciąć życiodajne promienie słoneczne. Nawet wybuch wulkanu może spowodować chmurę pyłu, wpływającą na pogodę, jak to było w przypadku wybuchu wulkanu Św. Heleny w 1980 r. Inni sądzą, że przyczyną mogło być podgrzanie atmosfery ziemskiej przez przelatującą w pobliżu kometę.
Najbardziej prawdopodobną przyczyną wyginięcia dinozaurów była zmiana klimatu Ziemi, spowodowana obniżeniem się poziomu morza i ruchem kontynentów. Pod koniec okresu kredowego wiele obszarów lądowych, które wcześniej znajdowały się w gorącym klimacie podzwrotnikowym, przesunęło się ku północy, w chłodniejsze strefy. Wskazuje na to występowanie szczątków dinozaurów w obszarach, które dziś mają klimat umiarkowany, mimo że dinozaury żyły w obszarach podzwrotnikowych. Zimy panujące w klimacie umiarkowanym ograniczały dinozaurom dostęp do pożywienia roślinnego.

Dlaczego dinozaury wymarły?

Jedną z największych zagadek w dziejach życia jest wyginięcie dinozaurów. Dlaczego wyginęły? Panowały na Ziemi przez 140 min lat, a potem wymarły całkowicie. Nie ma szczątków dinozaurów młodszych od 65 min lat. Wyginięcie dinozaurów można nazwać masowym wymieraniem. W tym samym czasie wymarły także liczne inne gatunki, takie jak gady latające i pływające, pterozaury, ichtiozaury i plezjozaury. Wyginęły także amonity, które od dewonu żyły w oceanach. Przeżyły między innymi płazy, ptaki, korale, krokodyle, ssaki, węże i żółwie. Choć obecnie żyje bardzo wiele gatunków zwierząt, znacznie więcej ich żyło w przeszłości. Przyczyną masowego wymierania, oprócz katastrof naturalnych, mogło być i to, że zwierzęta nie mogły dostosować się do nowych, zmienionych warunków życia.

Zmiana klimatu mogła ona być skutkiem uderzenia w Ziemię olbrzymiego meteorytu. Powstały przy uderzeniu obłok pyłu zablokował dopływ promieni słonecznych. Po wybuchu wulkanu Św. Heleny, w stanie Washington (Stany Zjednoczone), w maju 1980 r., wielki obłok popiołu wulkanicznego przysłonił niebo i zapanowały ciemności. Obłok pyłu z wulkanu Tambora w Indonezj i, który wybuchł w 1816 r., był tak wielki, że przysłaniał niebo przez cały rok.

Skrzydlate i pływające smoki

Dinozaury taplały się w bagniskach, a krokodyle pływały w rzekach i płytkich jeziorach, jak ich obecni potomkowie. Niektóre wymarłe gady pływały jednak w ocenach, tak jak współczesne wieloryby i morświny. Istniały dwie takie grupy, które określamy jako ichtiozaury, co oznacza „rybojaszczury” i plezjozaury, co oznacza „prawie jaszczury”.
Podczas gdy ichtiozaury i plezjozaury opanowały morza, inne gady objęły panowanie w powietrzu. Były to pterozaury - „skrzydlate jaszczury”, i pterodaktyle - „skrzydlate palce”. Pierwsze gady latające żyły w triasie. Szybowały podobnie jak współczesne latające wiewiórki. Opadały jak na spadochronie z drzewa na drzewo lub z drzewa na ziemię. „Spadochron” tworzyły dwie błony skórne. Jedna łączyła kolana i łokcie, druga biegła od kostki do połowy długiego ogona. Ich szczątki znaleziono w Związku Radzieckim. Właściwe pterozaury miały skórzaste skrzydła podobne do skrzydeł nietoperzy. W 1971 r. znaleziono w Związku Radzieckim kompletny szkielet pterozaura wraz ze skórą. Ponieważ skóra była owłosiona, uczeni sądzą, że pterozaury były zwierzętami ciepłokrwistymi. Najstarsze pterozaury miały uzębiony dziób i długi ogon, cechy te później zanikły. Najmniejsze pterozaury były wielkości wróbla. Największy, Quetzalcoatlus, podobny do sępa gad, miał skrzydła o rozpiętości 10 m, a więc trzykrotnie większej niż u albatrosa wędrownego, współczesnego ptaka o największej rozpiętości skrzydeł. Innym pterozaurem był Pteranodon, o rozpiętości skrzydeł 7,5 m. Nie miał on ogona, a w utrzymywaniu równowagi pomagał mu długi kostny grzebień w tylnej części głowy.

Dinozaury

W okresie od triasu do kredy klimat lądowych obszarów Ziemi był gorący i wilgotny. Lądy tworzyły wówczas olbrzymi superkontynent, który nazywamy Pangeą. Przez 140 min lat żyły na nim dinozaury. Kontynent ten rozłamał się, tworząc ląd Gondwany na południu i Laurazji na północy. Dinozaury były grupą bardzo zróżnicowaną. Najmniejsze dinozaury były wielkości dzisiejszego kurczaka, były także dinozaury olbrzymy. Największy z nich, Ultrasaurus - największe zwierzę, jakie kiedykolwiek żyło na lądzie - miał długość od nosa do ogona 35 m. Głowa na długiej szyi sięgała na wysokość obecnego 3-piętrowego domu.
Dwie podstawowe grupy dinozaurów różniły się budową kości biodrowych, u jednych przypominały one miednicę współczesnych gadów, u drugich - współczesnych ptaków.
Dinozaury gadziomiednicowe  były zarówno mięsożerne, jak i roślinożerne. Niektóre, jak Diplodocus i Brachiosaurus, były olbrzymimi, powolnymi zwierzętami czworonożnymi. Dinozaury mięsożerne, w tym dziki Tyran-nosaurus rex, chodziły na tylnych nogach, miały ostre pazury do rozdzierania zdobyczy i długie zęby.
Dinozaury ptasiomiednicowe powstały później. Niektóre z nich także chodziły na tylnych nogach. Przedstawicielem ich był Iguanodon. Należały do nich także hadrozaury z dziobem podobnym do kaczego, zaopatrzonym w 2000 zębów.
Współczesne gady są zimnokrwiste, ich ciało ma temperaturę prawie taką, jak otoczenie. Ogrzewają się w słońcu, stygną w cieniu i w wodzie. Ssaki i ptaki, które są ciepłokrwiste, mają stałą temperaturę ciała. Niektórzy uczeni sądzą, że dinozaury były ciepłokrwiste.

Pierwsi władcy na Ziemi

Gady były pierwszymi prawdziwymi kręgowcami lądowymi. Ich najstarsze skamieniałości znaleziono w skałach wieku 300 min lat. Pochodzą one najprawdopodobniej od płazów. Główną różnicę między gadami a płazami jest sposób składania jaj.
Jaja płazów, podobnie jak innych wodnych zwierząt, są miękkie i zostają zapłodnione po ich złożeniu w wodzie. Jaja gadów i ptaków sę zamknięte w osłonce i są zapładniane przed złożeniem.
U ptaków i wielu gadów jaja mają jeszcze zewnętrzną, twardą skorupkę. Skorupka i osłonka chronią jaja przed wysychaniem, lecz pozwalają im na „oddychanie” - wchłanianie tlenu z powietrza i wydalanie powstałego wewnątrz dwutlenku węgla.
Najwcześniejsze gady przypominały wyglądem krępe krokodyle. W permie i dolnym triasie dominującymi zwierzętami były gady ssakokształtne. Niektóre z nich były bardzo małe, były jednak i takie, które osiągały rozmiary nosorożca. Gady
ssakokształtne wymarły w triasie. Ich potomkami były pierwsze ssaki. Były one bardzo małe. Prawdziwymi władcami Ziemi w erze mezozoicznej były gady. Miejsce gadów ssakokształtnych zajęły dwie grupy gadów. Jedną stanowiły lepidozaury (przodkowie jaszczurek i węży). Pierwsze jaszczurki były w większości owadożerne. Przeważająca większość gadów, jakie dziś żyją na Ziemi, wywodzi się z tej grupy. Drugą grupę określono jako archozaury - gady naczelne (dosłownie „dawne jaszczury”). Archozaury żyły w pobliżu rzek i morskich wybrzeży. Większość życia spędzały w wodzie, łowiąc ryby, które były ich głównym pożywieniem. Niektóre archozaury rozwinęły pełzający sposób poruszania się. Stały się one przodkami dzisiejszych krokodyli. U innych archozaurów wykształciły się długie, potężne tylne nogi i krótkie kończyny przednie, podobnie jak u dzisiejszych kangurów. Były one przodkami dinozaurów.